Dünya’nın derinliklerinde yaşanan sessiz hareketlilik, gelecekte haritaları tamamen değiştirebilir. Bilim insanlarına göre Afrika kıtası, milyonlarca yıldır devam eden tektonik süreçlerin etkisiyle yavaş yavaş ikiye ayrılıyor. Doğu Afrika’da ilerleyen dev yarık sistemi, zamanla kıtanın ortasında yeni bir okyanusun oluşmasına zemin hazırlayacak.
Kıtayı ikiye bölen dev çatlak genişliyor
Uzmanların uzun süredir takip ettiği Doğu Afrika Rift Sistemi, Afrika’nın geleceğini şekillendiren en önemli jeolojik yapılardan biri olarak öne çıkıyor. Bu dev fay hattı boyunca kıtanın doğusundaki Somali levhası ile batısındaki Nubiya levhası birbirinden uzaklaşıyor.
Her ne kadar bu hareket yılda yalnızca birkaç milimetreyle ölçülse de bilim insanları, milyonlarca yıl sonunda bunun kıtasal ölçekte bir kopuş yaratacağını belirtiyor.
Dünyada eşi benzeri az görülen bir nokta
Sürecin merkezinde Etiyopya’nın Afar bölgesi bulunuyor. Burası, Somali ve Nubiya levhalarının yanı sıra Arap levhasının da ayrıldığı “üçlü eklem” adı verilen nadir jeolojik yapılardan biri.
Kızıldeniz, Aden Körfezi ve Doğu Afrika riftlerinin kesiştiği bu bölge, adeta Dünya’nın gelecekteki coğrafyasının şekillendiği bir laboratuvar görevi görüyor.
25 milyon yıldır devam eden ayrılık
Jeologlara göre Doğu Afrika Rift Sistemi’nin oluşumu yaklaşık 25 milyon yıl önce başladı. Günümüzde Kızıldeniz’den Mozambik’e kadar uzanan yaklaşık 3 bin 500 kilometrelik dev bir hat boyunca etkisini sürdürüyor.
Sistemin doğu kolu Etiyopya ve Kenya üzerinden ilerlerken, batı kolu Uganda’dan başlayıp Malavi’ye kadar uzanıyor. Bu süreç boyunca yer kabuğu giderek inceliyor ve bazı bölgelerde deniz seviyesinin altına kadar çöküyor.
Yeni okyanus nasıl ortaya çıkacak?
Bilim insanlarının senaryosuna göre kritik eşik aşıldığında Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nin suları iç kesimlere doğru ilerleyecek. Böylece bugün kara olan alanlar zamanla suyla dolacak ve Somali levhası ile Nubiya levhası arasında yepyeni bir okyanus havzası oluşacak.
Araştırmacılar, gelecekte Afrika’nın doğusunda bağımsız bir kara parçasının ortaya çıkabileceğini ifade ediyor.
İlk işaretler kuzeyde görülüyor
ABD’deki Virginia Tech Üniversitesi’nden jeofizikçi D. Sarah Stamps’a göre ayrılma süreci en hızlı Afar bölgesinin bulunduğu kuzey kesimlerde yaşanıyor. Bu nedenle yeni okyanusun ilk belirtilerinin de burada ortaya çıkması bekleniyor.
Uzmanlar, bölgede meydana gelen yer kabuğu hareketlerinin bu dönüşümün şimdiden gözlemlenebilen işaretleri olduğunu söylüyor.
Milyonlarca yıl sürecek, etkileri bugünden hissediliyor
Levhaların yılda ortalama 7 milimetre hızla birbirinden uzaklaştığı tahmin ediliyor. Bu hız, yeni bir okyanusun oluşması için milyonlarca yıl gerektiğini gösterse de süreç tamamen geleceğe ait değil.
Bilim insanları, devam eden ayrışmanın günümüzde deprem ve volkanik faaliyetleri tetikleyebildiğine dikkat çekiyor. Yani Afrika’nın geleceğini değiştirecek bu büyük jeolojik dönüşüm, etkilerini şimdiden hissettirmeye başlamış durumda.
Haritaları değiştirecek dönüşüm
Uzmanlara göre Afrika’nın bölünmesi insan ömrüyle kıyaslandığında son derece yavaş ilerleyen bir süreç. Ancak Dünya’nın jeolojik takviminde bu hareket, gelecekte yeni bir kıta ve yeni bir okyanusun doğuşuna sahne olacak tarihi bir dönüşüm anlamına geliyor.
