Kafkas Haber
Uluslararası deniz taşımacılığında tehlikeli ve zararlı maddelerden kaynaklanan kazalara ilişkin sorumluluk ve tazminat sisteminde önemli bir değişiklik kapıda. Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (IMO) himayesinde hazırlanan ve 2010 Protokolü ile güncellenen Tehlikeli ve Zararlı Maddeler (HNS) Sözleşmesi, gerekli koşulların tamamlanmasının ardından 29 Kasım 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.
29 Mayıs 2026 itibarıyla sözleşmeye taraf devlet sayısı 12’ye ulaştı. Belçika, Kanada, Danimarka, Estonya, Fransa, Almanya, Hollanda Krallığı, Norveç, Slovakya, Güney Afrika, İsveç ve Türkiye’nin katılımıyla yürürlüğe giriş için gereken hukuki ve teknik şartlar tamamlanmış oldu.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, gelişmeyi denizcilik sektöründe uzun süredir beklenen önemli bir adım olarak değerlendirirken, yeni rejimin hem mağdurların hızlı ve adil tazminata erişimini sağlayacağını hem de sektör açısından hukuki belirsizlikleri azaltacağını vurguladı.
Yürürlüğe Giriş şartları tamamlandı
Sözleşmenin yürürlüğe girebilmesi için en az 12 devletin taraf olması, bunlardan en az dördünün 2 milyon grostonun üzerinde filoya sahip bulunması ve taraf ülkelerde taşınan katkıya esas yük miktarının yıllık 40 milyon tonu aşması gerekiyordu. Taraf ülkeler tarafından IMO’ya sunulan 2025 yılı verileri, bu eşiklerin tamamının aşıldığını doğruladı.
2.000’den fazla tehlikeli maddeyi kapsıyor
HNS Sözleşmesi; petrol dışındaki kimyasallar, asitler, gübreler, çeşitli yağlar, alkoller, LNG ve LPG dahil olmak üzere 2.000’den fazla tehlikeli ve zararlı maddenin deniz yoluyla taşınmasından kaynaklanabilecek zararları kapsıyor.
Sözleşme kapsamında;
Can kaybı ve yaralanmalar,
Mal varlığı zararları,
Ekonomik kayıplar,
Temizlik ve müdahale masrafları,
Çevresel zararlar için tazminat mekanizması oluşturuluyor.
Gemi sahiplerine sigorta zorunluluğu
Yeni sistemle birlikte gemi sahipleri, tehlikeli yük kazalarından doğan zararlar için kusur aranmaksızın sorumlu tutulacak. Ayrıca devlet tarafından onaylanmış sigorta veya eşdeğer mali güvence bulundurmaları zorunlu hale gelecek.
Sektör tahminlerine göre dünya genelinde yaklaşık 65 bin geminin HNS sigorta sertifikası veya benzeri mali güvence belgesi edinmesi gerekecek.
HNS Fonu devreye girecek
Sözleşmenin temel unsurlarından biri de HNS Fonu’nun kurulması. Gemi sahibinin sorumluluk limitlerinin yetersiz kaldığı durumlarda devreye girecek fon, sözleşmeye taraf ülkelerde tehlikeli yük alan yük alıcılarının katkılarıyla finanse edilecek.
“Kirleten öder” prensibi temelinde oluşturulan sistem sayesinde, kazalardan zarar gören kişi ve kurumlara ek tazminat sağlanabilecek.
Sözleşme kapsamında ödenebilecek toplam tazminat tutarı, olay başına 250 milyon SDR (Özel Çekme Hakkı) ile sınırlandırılıyor. Bu rakam güncel kur seviyelerine göre yaklaşık 360 milyon ABD dolarına karşılık geliyor.
Denizcilik sektöründe yeni bir güvence dönemi
Uzmanlara göre HNS Sözleşmesi’nin yürürlüğe girmesi, alternatif yakıtlar ve kimyasal yük taşımacılığının hızla büyüdüğü bir dönemde uluslararası denizcilik için önemli bir güvence mekanizması oluşturacak. Böylece petrol kirliliği dışındaki tehlikeli yük kaynaklı kazalarda da küresel ölçekte standart bir sorumluluk ve tazminat sistemi uygulanabilecek.
